Hepatit C pəhrizi necə olmalıdır?

Hepatit C, qaraciyərdə iltihaba və ciddi zədələnmələrə səbəb ola bilən virus mənşəli bir xəstəlikdir.

Müasir tibb antiviral preparatlarla bu virusu tamamilə orqanizmdən təmizləyə bilsə də, qaraciyərin özünü bərpa etməsi və funksiyalarını yerinə yetirməsi üçün düzgün həyat tərzi mütləqdir.

Bu prosesdə ən mühüm faktorlardan biri Hepatit C pəhrizi qaydalarına riayət etməkdir.

Düzgün qidalanma təkcə çəki nəzarəti deyil, həm də qaraciyərin iş yükünü azaltmaq, immuniteti gücləndirmək və xəstəliyin fəsadlaşmasının (sirroz və ya fibroz) qarşısını almaq üçün həyati əhəmiyyət kəsb edir.

Hepatit C zamanı qidalanmanın əhəmiyyəti

Qaraciyər bədənimizin “laboratoriyasıdır”. Yediyimiz hər bir qida, içdiyimiz hər bir dərman bu orqan vasitəsilə emal olunur. Hepatit C virusu qaraciyər hüceyrələrini (hepatositləri) zədələdikdə, orqan enerji istehsal etməkdə və toksinləri təmizləməkdə çətinlik çəkir.

Düzgün seçilmiş bir pəhriz planı qaraciyərin regenerasiyasına kömək edir və dərmanların yan təsirlərini minimuma endirir.

Hepatit C pəhrizində icazə verilən qidalar

Sağlam bir rasion rəngarəng və balanslı olmalıdır.

Aşağıdakı qida qrupları Hepatit C ilə mübarizədə sizin ən yaxın dostlarınızdır:

1. Tərəvəz və Meyvələr

Antioksidantlarla zəngin olan tərəvəzlər qaraciyər hüceyrələrini sərbəst radikalların zərərli təsirlərindən qoruyur.

• Yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər: İspanaq, kələm və brokoli qaraciyər piylənməsinin qarşısını alan birləşmələrlə zəngindir.
• Rəngli meyvələr: Qaragöz, moruq, çiyələk və alma tərkibindəki liflər sayəsində həzmi asanlaşdırır.

2. Tam Taxıl Məhsulları

Ağ un və şəkərdən uzaq durmaq, əvəzində tam taxıllı məhsullara üstünlük vermək lazımdır.

• Yulaf, qəhvəyi düyü və kinoa: Bu qidalar B qrupu vitaminləri ilə zəngindir və bədənə uzunmüddətli enerji verir.
• Lifli qidalar: Lif qaraciyərin toksinləri bədəndən çıxarmasına kömək edir.

3. Keyfiyyətli Zülal Mənbələri

Zülallar hüceyrə bərpası üçün lazımdır, lakin yağlı qırmızı ətdən qaçınmaq məsləhətdir.

• Bitki mənşəli zülallar: Noxud, lobya və mərcimək.
• Yağsız ətlər: Dərisiz toyuq, hinduşka və balıq.
• Yumurta: Gündəlik müəyyən miqdarda yumurta ağı zülal ehtiyacını qarşılayır.

4. Faydalı Yağlar

Doymuş yağlar əvəzinə omeqa-3 və omeqa-9 ilə zəngin yağlar seçilməlidir.

• Zeytun yağı: Qaraciyər fermentlərinə müsbət təsir göstərir.
• Qoz-fındıq: Xüsusilə qoz qaraciyərin təmizlənməsinə kömək edən amin turşuları ehtiva edir.

Hepatit C pəhrizində nələr qadağandır?

Bəzi maddələr Hepatit C xəstələri üçün “zəhər” rolunu oynaya bilər.

Qaraciyəri qorumaq üçün aşağıdakılardan tamamilə imtina etmək və ya onları ciddi şəkildə məhdudlaşdırmaq lazımdır:

1. Alkoqol (Qəti Qadağandır)

Alkoqol Hepatit C xəstələri üçün ən böyük düşməndir. Virusla zədələnmiş qaraciyər alkoqolu emal edərkən daha sürətlə sirroza doğru irəliləyir. Alkoqol qəbulu xəstəliyin müalicə şansını kəskin şəkildə azaldır.

2. Şəkər və Süni Dadlandırıcılar

Yüksək şəkər qaraciyərdə piy toplanmasına (steatoz) səbəb olur. Bu isə Hepatit C-nin gedişatını ağırlaşdırır. Şirin içkilərdən, energetiklərdən və paketlənmiş desertlərdən uzaq durun.

3. Çiy və ya az bişmiş dəniz məhsulları

Hepatit C-li xəstələrin immuniteti həssas ola bilər. Çiy balıq və ya istiridye tərkibindəki bəzi bakteriyalar (məsələn, Vibrio vulnificus) xəstələrdə ölümcül infeksiyalara yol aça bilər. Bütün qidalar yaxşı bişirilməlidir.

4. Artıq Duz və Emal Olunmuş Ətlər

Kolbasalar, sosiskalar və duzlu konservlər bədəndə maye toplanmasına (ödem) səbəb ola bilər ki, bu da sirroz riskini artırır.

Maye Qəbulu və Hidratasiya

Hepatit C pəhrizi çərçivəsində su qəbulu ən azı qidalar qədər vacibdir. Gündə ən azı 2 litr su içmək qanın süzülməsini və toksinlərin böyrəklər vasitəsilə xaric olmasını asanlaşdırır.

Qəhvə içmək barədə aparılan bəzi tədqiqatlar göstərir ki, şəkərsiz qara qəhvə qaraciyərdə fibroz riskini azalda bilər, lakin bu barədə mütləq həkimlə məsləhətləşmək lazımdır.

Gündəlik rejim və yemək vərdişləri

• Az-az və tez-tez yeyin: Gündə 3 böyük pay əvəzinə, 5-6 kiçik pay yemək qaraciyərin yükünü bərabər paylayır.
• Səhər yeməyini atlamayın: Qaraciyərin enerji depoları gecə boşaldığı üçün səhər sağlam qidalanmaq vacibdir.
• Yatmazdan əvvəl ağır yeməyin: Qaraciyərin gecə istirahət etməsinə şərait yaradın.

Əla, aşağıda Hepatit C xəstələri üçün qaraciyəri yormayan, enerji verən və balanslı bir həftəlik pəhriz nümunəsini təqdim edirəm. Bu menyu həm dadlı, həm də qaraciyər hüceyrələrinin bərpasına kömək edəcək qidalardan tərtib olunub.

7 günlük Hepatit C pəhriz planı

1-ci Gün

• Səhər: Su ilə bişmiş yulaf sıyığı (üstünə bir neçə ədəd çiyələk və ya 2 ədəd qoz əlavə edin).
• Qəlyanaltı: Bir ədəd yaşıl alma.
• Nahar: Buxarda və ya sobada bişmiş toyuq sinə əti, yanında bir qab qəhvəyi düyü və bol yaşıl salat (zeytun yağı və limonla).
• Axşam: Zeytun yağlı lobya yeməyi və bir kasa az yağlı qatıq.

2-ci Gün

• Səhər: 1 ədəd qaynadılmış yumurta, bir dilim tam taxıllı çörək, az duzlu lor pendiri və cəfəri.
• Qəlyanaltı: Bir ovuc çiy badam.
• Nahar: Tərəvəzli mərcimək şorbası (yağsız), yanında qara çörək.
• Axşam: Sobada bişmiş qızılbalıq (və ya hər hansı mövsüm balığı) və buxarda bişmiş brokoli.

3-ci Gün

• Səhər: Az yağlı süd və ya bitki mənşəli süd (badam/yulaf südü) ilə hazırlanmış smuzi (ispanaq, banan və bir az kətan toxumu ilə).
• Qəlyanaltı: Bir ədəd armud.
• Nahar: Sobada bişmiş tərəvəzli hinduşka əti və qarabaşaq (qreçka).
• Axşam: Qabaq və ya badımcan sote (az yağda) və sarımsaqlı qatıq.

4-cü Gün

• Səhər: Tam taxıllı çörək üzərində əzilmiş avokado və bir az küncüt.
• Qəlyanaltı: 2 ədəd quru ərik.
• Nahar: Göbələkli və tərəvəzli kinoa salatı.
• Axşam: Haşlanmış mal əti (yağsız hissəsi) və bol yarpaqlı mövsüm salatı.

5-ci Gün

• Səhər: Lor pendiri və bir az bal əlavə edilmiş tam taxıllı çörək dilimi.
• Qəlyanaltı: Bir stəkan təzə sıxılmış yerkökü suyu (bir damcı zeytun yağı əlavə etməklə vitaminin udulmasını asanlaşdırın).
• Nahar: Nohutlu tərəvəz yeməyi və az miqdarda bulqur plovu.
• Axşam: Sobada bişmiş rəngli bibər dolması (yağsız dana əti və bol göyərti ilə).

6-cı Gün

• Səhər: Tərəvəzli omlet (yağsız tavada) və 5-6 ədəd duzsuz zeytun.
• Qəlyanaltı: Yarım stəkan az yağlı kefir.
• Nahar: Izqara toyuq filesi və yanında buxarda bişmiş gül kələmi.
• Axşam: Təzə tərəvəzlərdən hazırlanmış şorba və az miqdarda qatıq.

7-ci Gün

• Səhər: Meyvəli kəsmik (lor pendiri, bir az bal və nar dənələri ilə).
• Qəlyanaltı: Bir ovuc balqabaq tumu (duzsuz).
• Nahar: Balıq buğlaması və yanında təzə keşniş, şüyüd salatı.
• Axşam: Zeytun yağlı ispanaq yeməyi və bir dilim tam taxıllı çörək.

Diqqət Edilməli Məqamlar:

1. Duz istifadəsi: Yeməklərin dadını artırmaq üçün duz əvəzinə limon suyu, sarımsaq, soğan və müxtəlif ədviyyatlardan (turmerik/sarıkök, quru nanə) istifadə edin.
   
2. Pişirmə üsulu: Qızartmalardan qəti uzaq durun. Sobada bişirmə, buxarda bişirmə və ya qaynatma üsullarına üstünlük verin.
   
3. Su: Hər yeməkdən 30 dəqiqə əvvəl bir stəkan su içməyi vərdiş halına gətirin.

Hepatit C müalicəsi zamanı bu pəhriz qaraciyərinizin yükünü azaldacaq və özünüzü daha gümrah hiss etməyinizə kömək edəcəkdir.

Bu pəhriz siyahısını pdf formatında hazırlamağımı və ya konkret bir qida (məsələn, şəkər əvəzediciləri) haqqında daha ətraflı məlumat verməyimi istərdinizmi?

Hepatit C pəhrizi haqqında tez-tez verilən suallar

1. Hepatit C müalicəsi zamanı pəhriz saxlamaq mütləqdirmi?

Bəli, antiviral dərmanların effektivliyini artırmaq və qaraciyəri əlavə stressdən qorumaq üçün pəhriz mütləqdir. Düzgün qidalanma dərmanların yan təsirləri olan halsızlıq və ürəkbulanmanı azaltmağa kömək edir.

2. Hepatit C xəstələri qəhvə içə bilərmi?

Bir çox elmi araşdırma göstərir ki, gündə 2-3 fincan şəkərsiz qara qəhvə qaraciyər fermentlərini stabilləşdirə və xərçəng riskini azalda bilər. Lakin kofeinə qarşı həssaslığınız varsa, həkiminizlə məsləhətləşin.

3. Qaraciyəri təmizləmək üçün “detoks” çayları içmək olar?

Xeyr, mütəxəssis rəyi olmadan “detoks” adı altında satılan bitki çaylarını içmək təhlükəlidir. Bəzi bitkilər (məsələn, чистотел və ya bəzi ekzotik otlar) qaraciyər üçün toksik ola bilər və vəziyyəti daha da pisləşdirə bilər.

4. Hepatit C xəstəsi vitamin əlavələri qəbul etməlidirmi?

Bəzi xəstələrdə sink və ya D vitamini çatışmazlığı ola bilər. Lakin tərkibində dəmir və ya A vitamini çox olan komplekslərdən uzaq durmalısınız, çünki artıq dəmir qaraciyərdə toplanaraq ona zərər verə bilər. Hər hansı əlavəni qəbul etməzdən əvvəl qan analizi verilməlidir.

5. Duzsuz yemək Hepatit C üçün nə dərəcədə vacibdir?

Əgər xəstəlik irəliləyibsə və sirroz əlamətləri varsa, duz qəbulunu minimuma endirmək (günlük 2 qramdan az) həyati əhəmiyyət kəsb edir. Bu, qarında maye toplanmasının (assit) qarşısını almağa kömək edir.

Hepatit C pəhrizi, xəstəliyin müalicə prosesində dərmanlar qədər əhəmiyyətli bir komponentdir. Sağlam, az yağlı, liflə zəngin və alkoqoldan uzaq bir həyat tərzi qaraciyərinizə ikinci bir şans verir. Unutmayın ki, hər bir orqanizm fərqlidir və pəhriz planı sizin xəstəliyinizin mərhələsinə (fibroz dərəcəsi, yanaşı xəstəliklər və s.) uyğun olaraq fərdiləşdirilməlidir.

Qaraciyər sağlamlığınızı təsadüfə buraxmayın. Düzgün qidalanma və müasir tibbi yanaşma ilə Hepatit C artıq idarə oluna bilən və sağalan bir xəstəlikdir.

Bu məqalə ümumi məlumat xarakteri daşıyır. Müalicə və pəhriz təyinatı üçün həkiminizlə əlaqə saxlayın.