Hepatit B nədir? Hepatit B əlamətləri və müalicəsi

Hepatit B xəstəliyi dünyada ən geniş yayılmış qaraciyər xəstəliklərindən biridir və hər il milyonlarla insanı təsir edir.

Bu xəstəlik hepatit B virusu tərəfindən qaraciyərin iltihablanması ilə xarakterizə olunur və düzgün müalicə edilmədikdə ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.

Hepatit B xəstəliyi qan və digər bədən mayeləri vasitəsilə yayılır və həm kəskin, həm də xroniki formada ola bilər.

Laboratoriya mühitində qan analizləri ilə müəyyən edilə bilən hepatit b, peyvəndlə də qarşısı alına bilən bir xəstəlik olduğundan, peyvəndin laqeyd yanaşılmaması çox vacibdir.

Hepatit B nədir?

Hepatit B virusu qaraciyər toxumasını hədəf alan kiçik, lakin güclü bir virusdur. Bu virus bədənə daxil olduqdan sonra qaraciyər hüceyrələrində çoxalır və qaraciyərin normal funksiyasını pozur.

Qaraciyər orqanizmimizin ən vacib orqanlarından biri olub, zəhərləri təmizləmək, qanı süzmək, qlükoza saxlamaq və həzm üçün zəruri olan öd maddəsini istehsal etmək kimi kritik vəzifələri yerinə yetirir.

Dünyada təqribən 296 milyon insan xroniki hepatit B xəstəliyindən əziyyət çəkir və hər il təxminən 820,000 nəfər bu xəstəliyin nəticələrindən vəfat edir.

Hepatit B, peyvəndlə qarşısı alına bilən Hepatit B (HBV) virusunun səbəb olduğu, qan və sperma kimi bədən mayeləri ilə yayılan və müalicə edilmədikdə siroz və ya xroniki infeksiyaya səbəb ola bilən yoluxucu qaraciyər infeksiyasıdır.

Qaraciyər çatışmazlığı və sirroz kimi xəstəliklərin əmələ gəlməsinə yol açan virus xroniki şəkildə göründüyü zaman qan, açıq yara və ya maye yolu ilə virusu daşıyan şəxsdən digər sağlam insane yoluxur.

Hepatit peyvəndi ilə qarşısı alına bilən xəstəlik kimi qəbul edilən hepatit B xəstəliyinin qəti müalicəsi yoxdur. Bir çox yoluxucu xəstəliklərdə olduğu kimi qızdırma, iştahsızlıq, ürəkbulanma və qusma kimi əlamətlərlə özünü göstərə, bəzi hallarda heç bir əlamət göstərmədən də insanın qaraciyərində mövcüd ola bilir.

Hepatit B əlamətləri

Hepatit B xəstəliyinin əlamətləri fərddən fərə dəyişə bilər və bəzi hallarda xüsusilə xəstəliyin ilk mərhələlərində heç bir əlamət görünməyə bilər. Əlamətlər adətən yoluxmadan 1-4 ay sonra özünü göstərməyə başlayır.

Kəskin Hepatit B Əlamətləri:

Kəskin hepatit B xəstəliyi yoluxmadan sonrakı ilk 6 ay ərzində inkişaf edən qısamüddətli xəstəlikdir. Bu dövrdə aşağıdakı əlamətlər müşahidə oluna bilər:

• Yorğunluq və zəiflik hissi
• Qızdırma və üşütmə
• İştahsızlıq
• Ürəkbulanma və qusma
• Qarın ağrısı, xüsusilə qaraciyər nahiyəsində
• Sarılıq: dərinin və gözlərin ağ hissəsinin sarı rəngə çevrilməsi
• Tünd rəngli sidik
• Açıq rəngli nəcis
• Oynaq ağrıları
• Qaşınma

Xroniki Hepatit B Əlamətləri:

Xroniki hepatit B 6 aydan çox davam edən və bəzən ömürlük davam edə bilən xəstəlikdir. Xroniki hepatit B əlamətləri daha yavaş inkişaf edir və uzun müddət heç bir əlamət olmaya bilər. Lakin zamanla:

• Davamlı yorğunluq
• Qaraciyər fibrozu və ya sirrozu
• Qaraciyər çatışmazlığı əlamətləri
• Asit (qarında maye yığılması)
• Qanaxma və qan laxtalanma problemləri
• Beyin funksiyasının pozulması (hepatik ensefalopatiya)
• Qaraciyər xərçəngi riski

Bəzi xəstələrdə, xüsusilə körpələrdə və immun sistemi zəif olan şəxslərdə kəskin hepatit B xroniki formaya keçə bilər.

Hepatit B necə yoluxur?

Hepatit B xəstəliyi müxtəlif yollarla yayılır və bu yoluxma yollarını bilmək xəstəliyin qarşısını almaq üçün çox vacibdir. Virus əsasən yoluxmuş insanın qanı və digər bədən mayeləri ilə təmasda yayılır.

Əsas Yoluxma Yolları:

Cinsi Yolla Yoluxma: Qorunmasız cinsi əlaqə zamanı hepatit B virusu asanlıqla ötürülə bilər. Virus spermada, vaginal ifrazatda və digər cinsi mayelərdə mövcud ola bilər.

Qan Yolu ilə Yoluxma: Yoluxmuş qan və ya qan məhsulları ilə təmas, ümumi şprisdən istifadə, sterilizasiya olunmamış tibbi alətlərdən istifadə virus ötürülməsinə səbəb olur. Narkotik maddə istifadəçiləri arasında igna paylaşımı yüksək risk daşıyır.

Anadan Uşağa Keçid: Yoluxmuş ana doğum zamanı körpəsinə virusu ötürə bilər. Bu vertikal ötürülmə adlanır və dünyada hepatit B yoluxmasının ən çox görülən yollarından biridir. Ona görə də hamilə qadınların hepatit B testindən keçməsi vacibdir.

Ev Şəraitində Yoluxma: Ümumi təraş ülgücü, diş fırçası və ya digər şəxsi əşyalardan istifadə zamanı mikroskopik qan təması baş verə bilər.

Peşəkar Yoluxma: Tibb işçiləri, laboratoriya əməkdaşları və təcili yardım personalı yoluxmuş qanla təmas riski altındadır.

Qeyd etmək lazımdır ki, hepatit B virusu hava yolu, öskürək, asqırma, qucaqlaşma, əl sıxma, ümumi yeməkdən və ya içkidən istifadə yolu ilə yayılmır.

Hepatit B analizi necə verilir?

Hepatit B analizi vermək üçün aşağıdakı addımları izləməlisiniz:

Hazırlıq

Aclıq tələbi yoxdur – Hepatit B qan testi üçün adətən ac qalmaq tələb olunmur, lakin bəzi laboratoriyalar səhər saatlarında və ya müəyyən şərtlərdə test aparmağı tövsiyə edə bilər.

Test prosesi

1. Həkim göndərişi – Əvvəlcə ailə həkiminizə və ya infeksionist həkimə müraciət edib, analiz üçün göndəriş almalısınız.
2. Laboratoriya seçimi – Dövlət poliklinikası, özəl laboratoriya və ya xəstəxana laboratoriyasına müraciət edə bilərsiniz.
3. Qan götürülməsi – Qolunuzdakı venadan az miqdarda qan götürülür. Proses bir neçə dəqiqə çəkir.

Hansı testlər aparılır?

Hepatit B üçün bir neçə göstərici yoxlanılır:

• HBsAg (Hepatit B səth antigeni) – aktiv infeksiyanı göstərir
• Anti-HBs (antikor) – immunitet və ya peyvəndin effektivliyini göstərir
• Anti-HBc (əsas antikora qarşı antikor) – keçmiş və ya hazırkı infeksiyanı göstərir
• HBeAg və Anti-HBe – virusun aktivliyini göstərir

Nəticələr adətən 1-3 gün ərzində hazır olur. Nəticələri həkiminizlə birlikdə qiymətləndirmək vacibdir, çünki onların düzgün şərhi müalicə strategiyası üçün əhəmiyyətlidir.

Hepatit B diaqnozu necə qoyulur?

Həkimin fiziki müayinəsi zamanı dərinin saralmasına və ya qaraciyərin zədələnməsinə səbəb ola biləcək əlamətlər axtarılır. Fiziki müayinədən sonra bədəndə hepatit B virusunu aşkar etmək üçün bəzi testlər tələb olunur.

Bu xəstəliyin diaqnozunda istifadə olunan testlərə aşağıdakılar daxildir:

Hepatit B xəstəliyinin diaqnozu qan testləri vasitəsilə qoyulur. Həkim xəstənin şikayətlərini dinləyir, fiziki müayinə aparır və sonra laboratoriya testləri təyin edir.

Əsas Diaqnoz Testləri:

Hepatit B Səth Antigeni (HBsAg): Bu test virusun mövcudluğunu göstərir. Müsbət nəticə aktiv yoluxmanı göstərir.

Hepatit B Səth Antikoru (Anti-HBs): Bu antikor peyvənd və ya keçmiş yoluxmadan sonra immuniteti göstərir.

Hepatit B Nüvə Antikoru (Anti-HBc): Bu test hazırkı və ya keçmiş yoluxmanı göstərə bilər.

HBV DNT Testi: Virusun qandakı miqdarını ölçür və xəstəliyin ağırlığını və müalicəyə cavabı qiymətləndirməyə kömək edir.

Qaraciyər Funksiya Testləri: ALT və AST kimi fermentlərin səviyyəsi qaraciyərin vəziyyətini göstərir.

Qaraciyər Biopsiyası və Elastoqrafiya (Fibroscan): Qaraciyərdə ziyan dərəcəsini, fibroz və ya sirroz olub olmadığını yoxlayır.

Diaqnoz qoyulduqdan sonra həkim xəstəliyin kəskin və ya xroniki olduğunu müəyyənləşdirir və uyğun müalicə planı hazırlayır.

Hepatit B xəstəliyinin müalicəsi

Hepatit B xəstəliyinin müalicəsi xəstəliyin kəskin və ya xroniki olmasından asılı olaraq dəyişir.

Kəskin Hepatit B müalicəsi:

Kəskin hepatit B-nin əksər hallarında spesifik antivirusla müalicə tələb olunmur. Bədənin immun sistemi adətən virusu təbii yolla məhv edir. Müalicə dəstəkləyici olub, aşağıdakıları əhatə edir:

• Dinclik və istirahət
• Kifayət qədər maye qəbulu
• Sağlam və balanslaşdırılmış qidalanma
• Alkoholdan və qaraciyərə zərərli dərmanlardan çəkinmək
• Simptomları yüngülləşdirmək üçün ağrıkəsici (asetaminofen diqqətlə)
• Müntəzəm həkim nəzarəti

Xroniki Hepatit B müalicəsi

Xroniki hepatit B müalicəsi daha mürəkkəbdir və uzunmüddətli antivirusla terapiya tələb edə bilər:

Antivirusla Dərmanlar: Tenofovir, entekavir, lamivudin kimi dərmanlar virusun çoxalmasını ləngidir və qaraciyər zədələnməsinin qarşısını alır. Bu dərmanlar adətən gündəlik qəbul edilir və illərlə davam edə bilər.

İnterferon İnyeksiyaları: İmmun sistemini gücləndirmək və virusla mübarizə aparmaq üçün istifadə olunur. Bu müalicə adətən 6-12 ay davam edir və yan təsirləri ola bilər.

Müntəzəm Monitorinq: Xroniki hepatit B olan xəstələr hər 3-6 ayda bir həkim nəzarətində olmalı, qan testləri və qaraciyər funksiya testləri keçirməlidirlər.

Qaraciyər Transplantasiyası: İrəliləmiş qaraciyər sirrozu və ya qaraciyər çatışmazlığı olan xəstələrdə qaraciyər köçürülməsi tələb oluna bilər.

Müalicənin məqsədi virusu tam məhv etmək olmasa da, onun çoxalmasını dayandırmaq, qaraciyər zədələnməsinin qarşısını almaq və qaraciyər xərçəngi riskini azaltmaqdır.

Hepatit B xəstəliyindən necə qorunmaq olar?

Hepatit B xəstəliyinin ən təsirli qarşısını alma üsulu peyvənddir. Hepatit B peyvəndi təhlükəsiz, effektiv və uzunmüddətli immuniteti təmin edir.

Peyvənd Proqramı:

• Körpələr doğulduqdan sonra ilk 24 saat ərzində ilk dozanı almalıdırlar
• Peyvənd 3 dozada tətbiq edilir (0, 1-2 və 6 ay)
• Yüksək risk qrupundaki böyüklər də peyvənd olunmalıdır
• Tibb işçiləri, narkotik istifadəçilər, çoxsaylı cinsi əlaqəsi olanlar, yoluxmuş insanlarla yaşayanlar peyvənd üçün prioritet qruplardır

Digər Qoruyucu Tədbirlər:

• Tibb müəssisələrində və laboratoriyalarda təhlükəsizlik qaydalarına riayət edin
  
• Cinsi əlaqə zamanı prezervativ istifadə edin
  
• Heç vaxt şprisdən, ignadən və ya digər tibbi alətlərdən başqası ilə paylaşmayın
  
• Şəxsi gigiyena əşyalarınızı (təraş ülgücü, diş fırçası) paylaşmayın
  
• Döymə və pirsing zamanı steril alətlərdən istifadə olunduğuna əmin olun

Hepatit B xəstəliyi haqqında tez-tez verilən suallar

Bu məlumat yalnız maarifləndirmə məqsədi daşıyır və tibbi məsləhət əvəzi deyildir. Hər hansı sağlamlıq problemləri üçün həmişə həkim mütəxəssis ilə məsləhətləşin.