Hamiləlik hər qadın üçün xüsusi və əvəzolunmaz bir dövrdür. Ancaq bu xoşbəxt dövr bəzi narahatlıqlarla da müşayiət oluna bilər.
Hamiləlikdə mədə yanması bu problemlərdən ən geniş yayılanlarından biridir. Statistikaya görə, hamilə qadınların təxminən 80%-i hamiləlik dövründə mədə yanması ilə üzləşir.
Hamiləlikdə mədə yanması, döş sümüyünün arxasında və ya boğazda hiss olunan yandırıcı, narahat edici hissdir.
Bu problem adətən hamiləliyin ikinci və üçüncü trimestrlərində daha çox özünü göstərir, lakin bəzi qadınlarda hamiləliyin ilk həftələrindən başlaya bilər.
Mədə yanması, mədə turşusunun qida borusuna (yemək borusuna) qayıtması nəticəsində yaranır və tibbi olaraq qastroezofageal reflüks xəstəliyi (QERX) adlanır.
Bu məqalədə hamiləlikdə mədə yanmasının səbəblərini, əlamətlərini və ən əhəmiyyətlisi – təhlükəsiz müalicə və qarşısının alınması üsullarını ətraflı şəkildə nəzərdən keçirəcəyik.
Hamiləlikdə mədə yanmasının səbəbləri
Hamiləlik dövründə mədə yanmasının yaranmasına bir neçə əsas səbəb təsir edir:
Hormonal dəyişikliklər
Hamiləlik zamanı orqanizmdə progesteron hormonu səviyyəsi əhəmiyyətli dərəcədə artır. Progesteron hamiləliyin sağlam keçməsi üçün vacibdir, lakin bu hormon eyni zamanda mədə və qida borusu arasındakı əzələ halqasını (aşağı ezofageal sfinkter) gevşədir.
Bu əzələ halqası normal halda mədə turşusunun qida borusuna qayıtmasının qarşısını alır. Gevşəmə nəticəsində turşu asanlıqla yuxarı qalxaraq mədə yanmasına səbəb olur.
Uşağın böyüməsi və mexaniki təzyiq
Hamiləliyin irəliləməsi ilə uşaq böyüdükcə uterus (bətn) genişlənir və qarın boşluğundakı digər orqanlara təzyiq göstərməyə başlayır.
Xüsusilə üçüncü trimestrdə böyümüş uterus mədəyə aşağıdan təzyiq edir və mədə məzmununun qida borusuna itələnməsinə səbəb olur. Bu mexaniki təzyiq mədə yanmasının şiddətlənməsində mühüm rol oynayır.
Həzm prosesinin yavaşlaması
Hamiləlik hormonları həzm sisteminin işini yavaşladır. Bu, qidanın mədədə daha uzun müddət qalması deməkdir. Uzun müddətli qalma zamanı turşu əmələ gəlməsi artır və reflüks riski yüksəlir.
Hamiləlikdə mədə yanmasının əlamətləri
Hamiləlikdə mədə yanması aşağıdakı əlamətlərlə özünü göstərir:
- Döş sümüyü arxasında yandırma və ağrı hissi
- Boğazda turş və ya acı dad
- Yemək borusunda yandırma
- Ürək bulanması və qusma hissi (xüsusilə axşam saatlarında və yatdıqdan sonra)
- Qıcolmada çətinlik
- Xroniki öskürək və boğaz qıcıqlanması
- Səs əyrilməsi
Bu əlamətlər adətən yeməkdən sonra, əyildikdə və ya uzanarkən daha da güclənir. Bəzi hamilə qadınlar gecələr mədə yanması səbəbilə yuxudan oyana bilərlər.
Hamiləlikdə mədə yanmasının qarşısını necə almaq olar?
Qidalanma vərdişlərini dəyişdirmək
Hamiləlikdə mədə yanmasının qarşısını almaq üçün ilk addım qidalanma vərdişlərini düzgün tənzimləməkdir:
Kiçik və tez-tez yeməklər: Gün ərzində 2-3 böyük yeməkdən daha çox 5-6 kiçik porsiya qəbul edin. Bu, mədəni həddindən artıq doldurmamağa kömək edir.
Ağır və yağlı qidalardan çəkinin: Qızardılmış, yağlı və ədviyyatlı qidalar mədə yanmasını gücləndirir. Buxarda bişirilmiş, qaynadılmış və ya sobada bişirilmiş qidaları üstün tutun.
Turş qidaları məhdudlaşdırın: Portağal, limon, pomidor və turş meyvələr mədə turşusunu artırır.
Şokolad, kofein və gazlı içkilərdən uzaq durun: Bu məhsullar qida borusu sfinkterini daha da gevşədir.
Yeməkdən sonra dərhal uzanmayın: Yemək qəbulundan sonra ən azı 2-3 saat ayaq üstə qalın və ya oturun.
Yaşayış tərzinə dair dəyişikliklər
Başı qaldırılmış şəkildə yatın: Yataq başlığınızı 15-20 sm qaldırın və ya bir neçə yastıq işlədin. Bu, gecə zamanı turşunun qida borusuna qayıtmasının qarşısını alır.
Rahat geyim seçin: Qarın nahiyəsini sıxan paltarlar mədəyə əlavə təzyiq yaradır.
Stressi azaldın: Stress və narahatlıq mədə yanmasını gücləndirir. Yoga, meditasiya və nəfəs məşqləri faydalı ola bilər.
Sağ tərəf üzərində yatmayın: Sol tərəf üzərində yatmaq mədə və qida borusunun anatomik vəziyyətinə görə daha faydalıdır.
Təbii və təhlükəsiz müalicə üsulları
Süd: Bir stəkan soyuq süd mədə turşusunu neytrallaşdırmağa kömək edə bilər.
Zəncəfil çayı: Zəncəfil təbii olaraq həzmi yaxşılaşdırır və ürək bulanmasını azaldır.
Badam: Bir ovuc xam badam mədə turşusunu absorbə edə bilər.
Aloe vera şirəsi: Seyreltilmiş aloe vera şirəsi qida borusunu sakitləşdirir.
Darçın və bal: Bir çay qaşığı bal ilə bir çimdik darçın qarışığı yandırmaya qarşı təbii mühafizə yaradır.
Hamiləlikdə mədə yanması uşağa təsir edirmi?
Hamilə qadınların ən çox narahat olduğu məsələlərdən biri də mədə yanmasının körpəyə zərər verə bilib-verməyəcəyidir. Xoşbəxtlikdən, mədə yanması hamilə qadın üçün narahat edici olsa da, uşağa birbaşa zərər vermir.
Ancaq şiddətli hallarda qadının qidalanması və keyfiyyətli yuxusu pozula bilər ki, bu da dolayısı ilə hamiləliyə təsir göstərə bilər.
Nə vaxt həkimə müraciət etməlisiniz?
Əksər hallarda hamiləlikdə mədə yanması evdə sadə üsullarla idarə oluna bilər.
Ancaq aşağıdakı hallarda mütləq həkimlə məsləhətləşmək lazımdır:
- Mədə yanması çox şiddətli və davamlıdır
- Ev üsulları və diyeta dəyişiklikləri köməklik göstərmir
- Qusma çox tez-tez baş verir və qan qarışığı var
- Çəki itkisi müşahidə olunur
- Qıcolmada və nəfəs almaqda çətinlik yaranır
- Qarın ağrısı və döş ağrısı əlavə olunur
Həkim sizə hamiləlik dövründə təhlükəsiz olan antasid və ya digər dərmanlar təyin edə bilər. Hamiləlik zamanı özbaşına heç bir dərman qəbul etməyin – bütün medikamentlər həkimin nəzarəti altında qəbul edilməlidir.
Tez-tez verilən suallar
1. Hamiləlikdə mədə yanması nə vaxt və hansı aylarda daha çox olur?
Hamiləlikdə mədə yanması ən çox ikinci və üçüncü trimestrdə, yəni hamiləliyin 20-ci həftəsindən başlayaraq doğuma qədər müşahidə olunur. Bu dövrdə uşaq sürətlə böyüyür və mədəyə daha çox mexaniki təzyiq göstərir.
Ancaq bəzi qadınlarda ilk trimestrdə də hormonal dəyişikliklərə görə mədə yanması başlaya bilər. Üçüncü trimestrdə şikayətlər ən şiddətli olur, çünki uşaq ən böyük ölçüsünə çatır və bütün daxili orqanlar sıxılma altında olur.
2. Hamiləlikdə mədə yanmasına hansı qidalar yaxşıdır?
Hamiləlikdə mədə yanmasına yaxşı təsir göstərən qidalar arasında bişirilmiş tərəvəzlər, banan, alma, yulaf, düyü, xörək, arıq ət (toyuq, hinduşka), balıq, yumurta, süd məhsulları və xam badam sayıla bilər.
Xüsusilə banan mədə turşusunu təbii şəkildə neytrallaşdırır və qida borusunu qoruyur. Yulaf və düyü kimi taxıl məhsulları həzmi asanlaşdırır və turşunu əməlgəlmə mühitini azaldır. Qidaları qaynatmaq, buxarda bişirmək və ya sobada bişirmək ən yaxşı hazırlama üsullarıdır.
3. Hamiləlikdə gecələr mədə yanması niyə daha çox olur?
Gecələr mədə yanması daha çox hiss olunur, çünki uzanmış vəziyyətdə cazibə qüvvəsi mədə turşusunun qida borusuna qayıtmasına daha çox şərait yaradır. Ayaq üstə olarkən cazibə qüvvəsi turşunun aşağı qalmasına kömək edir, lakin yatarkən bu mexanizm işləmir.
Həmçinin gecə yeməyi və yatmazdan əvvəl yemək qəbulu problemi daha da gücləndirir. Gecə mədə yanmasının qarşısını almaq üçün başınızı 15-20 sm qaldırın, axşam yeməyini erkən saatlarda yeyin (yatmazdan 3 saat əvvəl), ağır və yağlı qidalardan çəkinin və sol tərəf üzərində yatmağa çalışın.
4. Hamiləlikdə mədə yanması doğuşdan sonra keçirmi?
Bəli, əksər hallarda hamiləlikdə mədə yanması doğuşdan sonra tamamilə keçir. Doğuşdan sonra uşaq artıq mədəyə təzyiq göstərmir və daxili orqanlar öz normal vəziyyətinə qayıdır.
Həmçinin hamiləlik hormonlarının səviyyəsi tədricən normallaşır və qida borusu sfinkteri yenidən normal şəkildə işləməyə başlayır. Əksər qadınlarda doğuşdan bir neçə gün və ya həftə sonra şikayətlər tamamilə yox olur.
Ancaq çox az hallarda, əgər reflüks xəstəliyi əvvəldən mövcud idisə, şikayətlər davam edə bilər və bu halda qastroenteroloqla məsləhətləşmək lazımdır.
Hamiləlikdə mədə yanması ilə bağlı ümumi tövsiyələr
Hamiləlikdə mədə yanması çox yayılmış və adi bir problemdir. Hamilə qadınların böyük əksəriyyəti bu narahatlıqla üzləşir və bu, hamiləliyin təbii nəticələrindən biridir. Şikayətlər narahatedici olsa da, uşağa zərər vermir və doğuşdan sonra tamamilə keçir.
Mədə yanmasını minimuma endirmək üçün qidalanma vərdişlərinizi dəyişdirin, kiçik porsiyalarla və tez-tez yeyin, ağır və yağlı qidalardan, turş meyvələrdən, şokoladdan və kofeindən uzaq durun.
Yeməkdən sonra dərhal uzanmayın, gecələr başınızı qaldırılmış vəziyyətdə saxlayın və rahat paltarlar geyin. Təbii müalicə üsulları – süd, zəncəfil çayı, badam və bal – təhlükəsiz və effektiv köməkçilərdir.
Əgər ev üsulları kömək etmirsə və ya şikayətləriniz getdikcə şiddətlənirsə, mütləq həkiminizlə məsləhətləşin. Hamiləlik dövründə özünüzdən və uşağınızdan qayğı sağlamlıq mütəxəssislərinin nəzarəti ilə daha təhlükəsizdir.
Hamiləlikdə mədə yanması müvəqqəti bir problemdir və düzgün yanaşma ilə asanlıqla idarə oluna bilər. Sağlam qidalanma, düzgün yaşayış tərzi və lazım gəldikdə tibbi dəstək sizə bu dövrdə rahatlıq gətirəcək.
Diqqət: Bu məqalədəki məlumatlar yalnız məlumat məqsədlidir və tibbi məsləhətin yerini tuta bilməz. Sağlamlıq problemlərinizlə bağlı mütləq ixtisaslı həkimə müraciət edin.
